Túc Quyết âm can

Kinh Túc Quyết Âm Can (足厥阴肝经) là một trong 12 kinh chính trong Y học Cổ Truyền Trung Quốc (YHCT). Đây là một kinh Âm, thuộc hành Mộc trong Ngũ Hành và có mối quan hệ mật thiết với kinh Túc Thiếu Dương Đởm (thuộc Dương).

Theo YHCT, Can (Gan) là cơ quan chủ yếu trong việc lưu thông khí huyết, điều hòa cảm xúc và hỗ trợ các chức năng tiêu hóa, sinh sản và mắt.

Đặc điểm chính của Kinh Can:

• Tên tiếng Trung: 足厥阴肝经
• Âm hay Dương: Âm
• Ngũ hành: Mộc
• Kinh đôi: Kinh Đởm (Dương)
• Số huyệt đạo: 14 huyệt
• Giờ hoạt động mạnh nhất: 1:00 – 3:00 sáng
  → Đây là thời điểm gan thực hiện chức năng giải độc và điều hòa trong TCM (Y học cổ truyền Trung Hoa)

Đường Đi Của Kinh Túc Quyết Âm Can

Kinh Can có tổng cộng 14 huyệt đạo và bắt đầu từ ngón chân, đi dọc lên chân, bụng và kết thúc ở ngực.

1. Vùng Bàn Chân Và Cẳng Chân

• Khởi đầu từ huyệt Đại Đôn (LV1), nằm ở góc ngoài của móng ngón chân cái.
• Đi dọc theo mu bàn chân, qua mắt cá trong (huyệt Trung Phong - LV4).
• Tiếp tục chạy dọc theo mặt trong của cẳng chân và đầu gối.

2. Vùng Đùi Và Bụng Dưới

• Đi lên đùi trong, qua vùng bẹn và đi vào vùng bụng dưới.
• Tại đây, kinh Can kết nối trực tiếp với Can (Gan) và Đởm (Túi mật).

3. Vùng Ngực

• Từ vùng bụng, kinh đi dọc theo vùng mạn sườn, qua cơ hoành và lên ngực.
• Kết thúc tại huyệt Kỳ Môn (LV14), nằm ở phía trước ngực, ngay dưới bờ sườn.
• Một nhánh phụ từ kinh Can cũng liên hệ với mắt và đỉnh đầu.

Chức Năng Và Vai Trò Của Kinh Can Trong YHCT

Theo YHCT, kinh Túc Quyết Âm Can có các chức năng chính như sau:

1. Chủ Quản Sự Lưu Thông Khí (Sơ Can Lý Khí)
   • Gan giúp điều hòa và lưu thông khí trong cơ thể, hỗ trợ quá trình tiêu hóa và tuần hoàn máu.
2. Tàng Huyết (Lưu Trữ Máu)
   • Gan có nhiệm vụ dự trữ máu và điều phối lượng máu đến các cơ quan khác khi cần thiết.
3. Điều Hòa Cảm Xúc
   • Gan có liên quan mật thiết đến cảm xúc, đặc biệt là giận dữ và căng thẳng.
4. Nuôi Dưỡng Gân Cốt Và Mắt
   • Can huyết giúp nuôi dưỡng gân cốt, giữ cho các khớp linh hoạt và khỏe mạnh.
   • Gan cũng liên quan trực tiếp đến mắt, nên các vấn đề như mỏi mắt, mờ mắt thường có liên quan đến Can.

Triệu Chứng Khi Kinh Can Bị Rối Loạn

Khi kinh Túc Quyết Âm Can bị tắc nghẽn hoặc suy yếu, cơ thể có thể xuất hiện các triệu chứng sau:

1. Về Tiêu Hóa Và Gan Mật

• Đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn hoặc nôn mửa.
• Đau tức vùng mạn sườn hoặc vùng gan.
• Vàng da, vàng mắt, do gan mật hoạt động kém.

2. Về Hệ Thần Kinh Và Tâm Lý

• Dễ cáu gắt, tức giận hoặc trầm cảm.
• Mất ngủ, hay mơ, giấc ngủ không sâu.
• Đau đầu vùng thái dương, chóng mặt.

3. Về Hệ Sinh Dục Và Kinh Nguyệt

• Rối loạn kinh nguyệt, đau bụng kinh.
• Hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS) nghiêm trọng.
• Suy giảm chức năng sinh lý.

4. Về Mắt Và Gân Cốt

• Mắt mờ, đỏ mắt, đau nhức mắt.
• Căng cơ, chuột rút hoặc đau nhức gân cốt.

Các Huyệt Quan Trọng Trên Kinh Can

Dưới đây là một số huyệt đạo quan trọng trên kinh Túc Quyết Âm Can thường được sử dụng trong châm cứu và bấm huyệt:

1. LV1 (Đại Đôn)
   • Vị trí: Góc ngoài của móng ngón chân cái.
   • Tác dụng: Thanh nhiệt, bình Can, điều hòa kinh nguyệt.
2. LV2 (Hành Gian)
   • Vị trí: Giữa ngón chân cái và ngón thứ hai.
   • Tác dụng: Giảm đau đầu, trị chóng mặt, hạ huyết áp.
3. LV3 (Thái Xung) (Huyệt chủ đạo của kinh Can)
   • Vị trí: Trên mu bàn chân, trong kẽ giữa ngón chân cái và ngón thứ hai.
   • Tác dụng: Điều hòa khí huyết, giảm stress, trị mất ngủ và cân bằng cảm xúc.
4. LV8 (Khúc Tuyền)
   • Vị trí: Mặt trong của đầu gối.
   • Tác dụng: Bổ huyết, điều kinh, giảm đau khớp gối.
5. LV13 (Chương Môn)
   • Vị trí: Ở bụng, dưới bờ sườn.
   • Tác dụng: Điều hòa tiêu hóa, chữa đầy bụng và đau dạ dày.
6. LV14 (Kỳ Môn)
   • Vị trí: Ngực, cách đường giữa cơ thể 4 thốn.
   • Tác dụng: Giải tỏa cảm xúc, giảm đau ngực và sườn.