Dạ dày sa (胃下垂) là tình trạng toàn bộ dạ dày bị xệ xuống so với vị trí bình thường. Đông y cho rằng nguyên nhân chủ yếu là do Tỳ Vị hư yếu, trung khí hạ hãm, cơ bụng lỏng lẻo, hoặc người bệnh suy nhược, phụ nữ sinh nhiều, người gầy hoặc sụt cân nhanh.
Triệu chứng
- Người bệnh gầy yếu, ăn uống kém, dễ đầy trướng sau ăn.
- Có thể đau thắt lưng, buồn nôn, tiêu hóa kém.
- Khi nằm thấy dễ chịu, khi ngồi dậy thì mệt mỏi, vô lực.
Các bộ huyệt sử dụng trong điều trị Dạ dày sa
1. Bộ huyệt chính và cơ bản
- Vị thượng, Quan nguyên, Khí hải, Túc tam lý
(Châm xuyên Vị thượng hướng đến Khí hải hoặc Quan nguyên, kết hợp thủ pháp “Thác vị” nâng dạ dày).
2. Huyệt chính – phụ kết hợp
- Khí hải, Túc tam lý (huyệt chính).
- Quan nguyên, Trung quản (huyệt phụ, gia thêm nếu bệnh nặng).
3. Bộ huyệt mở rộng
- Thiên trụ, Đại trữ, Cách du, Can du, Tam tiêu du, Thừa mãn, Lương khâu.
4. Bộ huyệt theo pháp “Khoái tốc châm thích liệu pháp”
- Khí hải, Túc tam lý, Quan nguyên, Trung quản.
5. Bộ huyệt theo Trung Quốc bí thuật châm cứu
- Chương môn xuyên Phúc kết, Nội quan, Tam âm giao.
- Phối huyệt: Đại hoành xuyên Thiên khu, Trạch tiễn, Thương cự.
6. Các bộ huyệt khác
- Vị du, Trung quản, Thượng quản, Thiên xu (châm hoặc cứu).
- Nếu đau nhiều: thêm Nội quan; nếu nôn nhiều: thêm Công tôn.
7. Các huyệt đặc trị nâng dạ dày
- Cự khuyết – Thượng quản, Thượng quản – Tề trung (châm qua điểm cục cứng).
- Hoang du – Cự khuyết (châm dưới da, lưu kim 40 phút).
- Cựu vĩ (châm sâu 0,3–0,5 cm).
- Lương môn – Thiên xu.
- Kiên lý (châm đồng thời hai bên, 10 ngày/ liệu trình).
- Thừa mãn – Thiên xu (châm xuyên góc 45°).
- Mũi nhọn xương ức (Chấn thủy) – Hoang du (châm xiên 30°, lưu kim 40 phút).
- Trung quản – Thiên xu (châm xiên 12–15°, vê kim 100 lần/đợt).
- Đê vị – Thiên xu (sâu 2,5 thốn, vê kim 100 lần/đợt).
- Bá hội (cứu ngày 2 lần, sáng tối).
8. Bộ huyệt trong tài liệu cổ – Trung Quốc & Nhật Bản
- Hà Chu Trí: Can du, Đởm du, Tỳ du, Vị du.
- Mạnh Chiêu Mẫn: Trung quản, Thiên xu, Khí hải, Túc tam lý.
- Phương Tuyền Thư (Tứ Xuyên): Thượng quản, Trung quản, Vị du, Tỳ du, Túc tam lý.
- Nhĩ châm: Vị, Giao cảm, Bì chất hạ, Can.
- Điện châm: Vị thượng, Trung quản.
9. Bộ huyệt trong Y án (ca lâm sàng)
- Trung quản, Thủy phân, Đại cự (phải), Thận du, Kinh môn, Thứ liêu, Tỳ du, Tam du, Cách du, Phế du, Thận trụ, Khúc trì, Dương trì (trái), Dương lăng tuyền, Thái khê (cứu, mỗi huyệt 5 tráng).
- Gia thêm: Túc tam lý, Hoạt nhục môn, Can du, Đốc du, Khí hải.
Kết luận
Đông y trị liệu dạ dày sa dựa trên nguyên tắc:
- Thăng cử trung khí, kiện Tỳ hòa Vị.
- Sử dụng phối hợp các bộ huyệt tùy tình trạng cụ thể, nhằm nâng đỡ dạ dày, điều hòa Tỳ Vị, giảm triệu chứng đầy trướng, đau tức.
Tất cả các bộ huyệt trên đã được ứng dụng trong y văn cổ và các ca lâm sàng thực tế, cho thấy hiệu quả trong hỗ trợ điều trị dạ dày sa.
