Từ thời mờ sương của văn minh – lời đối thoại giữa người và đạo
Khoảng hơn hai nghìn năm trước, khi con người còn đốt đuốc bằng mỡ thú, và y thuật còn ẩn trong núi sâu rừng thẳm, đã có một bộ sách ra đời — một bộ sách không chỉ dạy cách chữa bệnh, mà còn dạy con người sống thuận với trời đất. Đó là Hoàng Đế Nội Kinh – “Kinh điển bên trong” của Hoàng Đế, vị tổ tượng trưng cho trí tuệ và linh khí của dân tộc Trung Hoa.
Và trong Nội Kinh, có hai phần như hai cánh tay của cùng một linh hồn:
Tố Vấn (素問) và Linh Khu (靈樞). Một bên bàn về lý, một bên luận về thuật; một bên như trái tim của học thuyết, bên kia là bàn tay của người thầy thuốc.
Tố Vấn – khi con người hỏi về đạo của sinh mệnh
“Tố” nghĩa là thuần khiết, nguyên sơ; “Vấn” nghĩa là hỏi. Tố Vấn – tức là những câu hỏi nguyên sơ về sinh mệnh và tự nhiên.
Nội dung Tố Vấn là nền tảng lý luận của toàn bộ y học cổ truyền Trung Hoa:
Cả bộ sách được viết dưới hình thức đối thoại giữa Hoàng Đế và Kỳ Bá, như một cuộc trò chuyện bất tận giữa trí tuệ con người và quy luật vũ trụ. Trong từng câu chữ, ta cảm nhận được sự kính trọng sâu sắc với tự nhiên:
“Người thuận với trời đất thì trường sinh, nghịch với trời đất thì đoản mệnh.”
Tố Vấn không chỉ dạy cách chữa thân bệnh, mà còn dạy cách giữ cho khí trời trong mình được lưu thông, để thân tâm không tách rời khỏi đạo của trời đất.
Linh Khu – khi bàn tay người thầy thuốc hóa thành nhịp thở của thiên nhiên
Nếu Tố Vấn là phần “lý”, thì Linh Khu là phần “hành”. “Linh” là tinh thần, là linh động; “Khu” là trục xoay, là trung tâm vận hành. Vì thế Linh Khu chính là trục linh hoạt của sinh khí, là thiên thư của châm cứu học cổ điển.
Trong Linh Khu, những điều huyền diệu về kinh lạc, khí huyết, huyệt vị, phép châm và đạo lý vận khí được trình bày tỉ mỉ:
“Khí hành tắc sinh, khí trệ tắc tử.”
“Châm dĩ điều khí, khí thuận tắc an.”
Cổ nhân tin rằng người thầy thuốc, khi cầm kim trong tay, không chỉ đang tác động vào da thịt, mà là chạm vào mạch giao hòa giữa con người và vũ trụ. Mỗi huyệt vị, mỗi đường kinh, đều là ngã rẽ của sinh khí,một nét bút của tạo hóa vẽ lên thân thể con người.
Hai nửa của một linh hồn – lý và khí, đạo và thuật
Tố Vấn và Linh Khu không tách rời nhau. Một bên dạy ta thấu hiểu, một bên dạy ta hành động. Như hai dòng chảy âm – dương: Tố Vấn tĩnh mà sâu, Linh Khu động mà tinh.
Không có Tố Vấn, người thầy thuốc sẽ mất đạo.Không có Linh Khu, y đạo chỉ còn là lý thuyết không linh hồn. Chính vì vậy, người xưa tôn hai bộ sách này là “y học chi nguyên, đạo y chi tông” – gốc của y học, tổ của y đạo.
Từ cổ chí kim – tiếng vọng vẫn còn vang trong huyết mạch nhân gian
Hơn hai ngàn năm trôi qua, Tố Vấn – Linh Khu vẫn được đọc, được trích, được giảng,
không chỉ trong phòng học của thầy thuốc, mà trong cả những suy tư của người yêu triết học phương Đông.
Bởi vì, tự trong bản chất, đây không chỉ là sách thuốc, mà là sách về sự sống. Khi đọc Tố Vấn, ta học cách hiểu vạn vật để hiểu chính mình. Khi đọc Linh Khu, ta học cách chạm vào khí mạch của sự sống bằng đôi tay của lòng nhân.
“Biết trời đất mà không biết người, chưa gọi là y. Biết người mà quên đạo trời, chưa gọi là y sĩ.”
Hơi thở của nghìn năm vẫn còn trong từng con chữ
Trong ánh sáng mờ ấm của ngọn đèn dầu, người thầy thuốc thời xưa đọc Nội Kinh bằng tâm thế kính cẩn như hành giả tụng kinh. Mỗi lần giở trang, là một lần bước vào đối thoại với tổ tiên, với vũ trụ, với hơi thở của chính mình.
Và cho đến hôm nay, Tố Vấn – Linh Khu vẫn là kim chỉ nam cho những ai muốn học về y học, cũng như muốn học cách làm người trong đạo sống thuận tự nhiên. Tố Vấn dạy ta hỏi vì sao con người sinh bệnh. Linh Khu dạy ta biết cách chạm vào sự sống để cứu người.
Cả hai, hợp lại, chính là — linh hồn của Đông y.
