Bạc hà (Bo He) là thảo dược quen thuộc trong Đông y với tính vị cay the, mát, quy vào kinh Phế – Can – Đởm, nổi tiếng trong các bài thuốc giải cảm phong nhiệt. Dược liệu này giúp thanh nhiệt đầu mặt, giảm đau đầu, giảm ho, long đờm, thông mũi, làm dịu họng và hỗ trợ hạ sốt tự nhiên. Ngoài tác dụng hô hấp, bạc hà còn có lợi cho tiêu hóa nhờ khả năng giãn cơ trơn ruột, giảm co thắt, giảm đầy hơi và buồn nôn, đồng thời có tác dụng kháng khuẩn – kháng nấm – kháng virus theo nghiên cứu hiện đại. Bạc hà cũng giúp giảm stress, khai thông can khí, hỗ trợ sáng mắt, cải thiện sự tập trung và tỉnh táo. Tinh dầu bạc hà giàu menthol mang đến hiệu ứng mát – tê, giảm đau dây thần kinh và cơ bắp, tăng tuần hoàn da đầu và hỗ trợ mọc tóc. Tuy nhiên, thảo dược này chống chỉ định cho người khí hư, hư hàn, tự hãn, can dương thịnh và trẻ nhỏ khi dùng tinh dầu. Bài viết cung cấp đầy đủ công dụng, tính vị, thành phần hóa học, liều dùng và kiêng kỵ của bạc hà theo chuẩn Đông y và nghiên cứu hiện đại.
Bán chi liên (Scutellaria barbata D. Don), vị thuốc quý trong Y học cổ truyền, được sử dụng rộng rãi trong các bài thuốc thanh nhiệt giải độc, tiêu ung tán kết và hỗ trợ điều trị ung bướu. Thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae), dược liệu này có vị hơi đắng, tính mát, quy vào Can – Phế – Thận, nổi bật với tác dụng làm mát cơ thể, tiêu viêm, giảm phù nề và nâng cao miễn dịch. Nhiều nghiên cứu hiện đại ghi nhận Bán chi liên chứa lượng lớn flavonoid và diterpenoid như scutellarin, baicalein, wogonin, scutebarbatine A–D, giúp chống oxy hóa, bảo vệ tế bào gan, ức chế tế bào ung thư và cải thiện vi môi trường viêm. Trong lâm sàng Đông y, thảo dược này được dùng cho viêm gan, xơ gan cổ trướng, viêm ruột thừa, tràng ung, phế ung, viêm mô tế bào, nhọt độc, phù thũng, cũng như các bệnh lý hô hấp – tiết niệu do thấp nhiệt và nhiệt độc. Ngoài dạng sắc uống, Bán chi liên tươi có thể giã đắp ngoài trị sưng đau, nhiễm trùng mô mềm và côn trùng cắn. Với giá trị dược lý đa dạng, Bán chi liên là vị thuốc quan trọng trong chăm sóc sức khỏe tự nhiên, phù hợp xu hướng điều trị hỗ trợ và phòng ngừa bệnh mãn tính theo Y học cổ truyền.
