Chi tử (Fructus Gardeniae – quả Dành dành) là vị thuốc Đông y quý có vị đắng, tính hàn, nổi tiếng với công năng thanh nhiệt, tả hỏa, giải uất, lợi niệu, lương huyết và an thần. Từ hàng nghìn năm nay, Chi tử được ghi trong Thần Nông Bản Thảo Kinh và Bản Thảo Cương Mục như “vị thuốc mát tâm, giáng hỏa, trừ phiền nhiệt”. Hiện nay, các nghiên cứu hiện đại đã chứng minh nhiều hoạt chất sinh học của Chi tử như geniposide, crocin, genipin có tác dụng kháng viêm, hạ sốt, bảo vệ gan, lợi mật, chống oxy hóa và tiềm năng kháng ung thư. Trong lâm sàng, Chi tử được dùng trong các thể bệnh sốt cao, mất ngủ, vàng da, viêm gan, viêm tiết niệu, ho ra máu, viêm da, mụn nhọt, xuất huyết do nhiệt. Khi sao chế khác nhau, tác dụng cũng khác: dùng sống để thanh nhiệt, sao vàng để tả hỏa, sao đen để cầm máu. Với vị đắng thanh, tính mát mà không quá hàn, Chi tử là dược liệu giúp cơ thể điều hòa âm dương, làm dịu tâm hỏa, thanh lọc độc nhiệt, phục hồi cân bằng tự nhiên
Đậu đen (Hắc đậu – Hei Dou) là vị thuốc quý trong Y học cổ truyền, thuộc họ Đậu (Fabaceae), có vị ngọt, tính bình, quy vào kinh Can – Thận, giúp bổ huyết, giải độc, lợi thủy và làm đen tóc. Đặc biệt, đậu đen xanh lòng được xem là loại dược dụng tốt nhất, có tính hơi hàn, công năng thanh nhiệt, dưỡng âm, tiêu thấp và hỗ trợ bổ thận thủy. Theo Bản Thảo Cương Mục, đậu đen có khả năng “giải chư độc, bổ can thận, hoạt huyết lợi thủy”. Dân gian thường dùng đậu đen nấu cùng hà thủ ô để dưỡng huyết, làm đen tóc, hoặc hầm với muối để tăng cường tinh khí và làm chậm quá trình lão hóa. Ngoài ra, đậu đen rang uống nước mỗi ngày còn giúp mát gan, thanh lọc cơ thể, hỗ trợ điều hòa huyết áp và đường huyết. Y học hiện đại cho thấy vỏ đậu đen chứa anthocyanidin và flavonoid, những hợp chất chống oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ gan, tim mạch và da. Tuy nhiên, người có thể hàn, tỳ vị yếu hoặc đang dùng các vị bổ khí như nhân sâm, đẳng sâm nên tránh dùng cùng lúc để không làm giảm hiệu lực thuốc. Đậu đen – món quà giản dị từ thiên nhiên, vừa là thực phẩm bổ dưỡng, vừa là vị thuốc thanh khiết dưỡng thân được Đông y coi trọng suốt hàng nghìn năm.
